Skip to content
⬤ ସମାଚାର⬤ NEWS
Festival 🛕 ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଅପ୍ରେଲ ୧୪ ରେ — ଓଡ଼ିଆ ନୂଆବର୍ଷ ଉଦ୍ୟାପନ Pana Sankranti on April 14 — Odia New Year celebrations
Events 🏛️ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ବଜେଟ୍ ଅଧିବେଶନ ଚାଲୁ Odisha Assembly budget session underway
Tourism 🌊 ଚିଲିକାରେ ଶୀତ ଋତୁ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଆଗମନ ଆରମ୍ଭ Migratory birds begin arriving at Chilika Lake
Temple 🛕 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ନୂତନ ଅନ୍ନ ବଜାର ନିର୍ମାଣ New Ananda Bazaar construction at Jagannath Temple
Economy 🎯 ଓଡ଼ିଶା IT ରୂପାନ୍ତରଣ — ଭୁବନେଶ୍ୱର IT ପାର୍କ୍ ବିସ୍ତାର Odisha IT push — Bhubaneswar IT park expansion approved
Food 🍽️ ଚେନା ପୋଡା ଦିବସ ଅପ୍ରେଲ ୧୧ — ଓଡ଼ିଶାର ଆପଣଙ୍କ ମିଠା Chhena Poda Day April 11 — Odisha's own cheesecake
Festival 🛕 ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଅପ୍ରେଲ ୧୪ ରେ — ଓଡ଼ିଆ ନୂଆବର୍ଷ ଉଦ୍ୟାପନ Pana Sankranti on April 14 — Odia New Year celebrations
Events 🏛️ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭା ବଜେଟ୍ ଅଧିବେଶନ ଚାଲୁ Odisha Assembly budget session underway
Tourism 🌊 ଚିଲିକାରେ ଶୀତ ଋତୁ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଆଗମନ ଆରମ୍ଭ Migratory birds begin arriving at Chilika Lake
Temple 🛕 ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ନୂତନ ଅନ୍ନ ବଜାର ନିର୍ମାଣ New Ananda Bazaar construction at Jagannath Temple
Economy 🎯 ଓଡ଼ିଶା IT ରୂପାନ୍ତରଣ — ଭୁବନେଶ୍ୱର IT ପାର୍କ୍ ବିସ୍ତାର Odisha IT push — Bhubaneswar IT park expansion approved
Food 🍽️ ଚେନା ପୋଡା ଦିବସ ଅପ୍ରେଲ ୧୧ — ଓଡ଼ିଶାର ଆପଣଙ୍କ ମିଠା Chhena Poda Day April 11 — Odisha's own cheesecake
🏠 ମୁଖ୍ୟ Home 🛕 ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି Jagannath Sanskruti 🎭 ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି Odia Culture 🍽️ ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟ Odia Food 🗺️ ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ Odisha Tourism 🛕 ମନ୍ଦିର Temples 📜 ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ Odisha History 📰 ଓଡ଼ିଶା ସମାଚାର Odisha News ℹ️ ଆମ ବିଷୟରେ About 📬 ଯୋଗାଯୋଗ Contact
Architecture

ଉଦୟଗିରି-ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା: ପ୍ରାଚୀନ ଜୈନ ଐତିହ୍ୟUdayagiri-Khandagiri Caves: Ancient Jain Heritage of Odisha

📅 April 17, 2026 | 📖 4 ମିନିଟ୍min read | 📝 638.6 ଶବ୍ଦwords
📋 ବିଷୟବସ୍ତୁ
📋 Table of Contents
2 min read · 287 words

ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଉପକଣ୍ଠରେ ଥିବା ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜୈନ ସ୍ମାରକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହାମେଘବାହନ ଖାରବେଳ ରାଜାଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୧୮ଟି ଗୁମ୍ଫା ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଏବଂ ୧୫ଟି ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ରହିଛି। The Udayagiri and Khandagiri caves, located on the outskirts of Bhubaneswar, are among the most ancient Jain monuments in Odisha. These caves were carved during the reign of King Kharavela of the Mahameghavahana dynasty in the 1st century BCE. There are approximately 18 caves on Udayagiri hill and 15 on Khandagiri hill.

ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିHistorical Background

ଖାରବେଳ ଥିଲେ କଳିଙ୍ଗର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା। ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ୱରେ ଜୈନ ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବିଶେଷ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳିଥିଲା। ହାଥିଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ତାଙ୍କର ବିଜୟ, ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜୈନ ତପସ୍ୟା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ଏହି ଶିଳାଲେଖ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଦସ୍ତାବେଜ। Kharavela was a powerful ruler of Kalinga. During his reign, Jain religion and culture received special patronage. The Hathigumpha inscription provides a detailed account of his conquests, construction works, and Jain spiritual practices. This inscription is one of the most valuable historical documents of ancient India.

ପ୍ରମୁଖ ଗୁମ୍ଫାNotable Caves

ହାଥିଗୁମ୍ଫା (Hathi Gumpha): ଏହା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୁମ୍ଫା। ଏଥିରେ ଖାରବେଳଙ୍କ ୧୭ ଧାଡ଼ିର ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି। ଏହାର ନାମ ତାହାର ଆକାର (ହାତୀ ପରି) ଉପରେ ଆଧାରିତ। Hathi Gumpha (Elephant Cave): This is the most famous cave. It contains Kharavela’s 17-line inscription. The name comes from its elephant-like shape at the entrance.

ରାଣୀ ଗୁମ୍ଫା (Rani Gumpha): ଉଦୟଗିରିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଗୁମ୍ଫା। ଏହା ଦୁଇ ମହଲାରେ ବିଭକ୍ତ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ସଜ୍ଜିତ। ଏହାକୁ ରାଣୀଙ୍କ ବାସଗୃହ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। Rani Gumpha (Queen’s Cave): The largest cave in Udayagiri, spread over two floors with exquisite carvings. It is believed to have been the queen’s residence.

ଗଣେଶ ଗୁମ୍ଫା (Ganesh Gumpha): ଏଥିରେ ଗଜଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ଏବଂ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। କାନ୍ଥରେ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। Ganesh Gumpha: Features carvings of Gajalakshmi and Jain Tirthankaras. The walls display intricate sculptures depicting mythological stories.

ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବିଶେଷତାArchitectural Features

ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଶିଳାରେ ଖୋଦିତ। ସ୍ତମ୍ଭ, ଦ୍ୱାରପାଳ ମୂର୍ତ୍ତି, ପାଲିଙ୍କି ବାହକ, ଯୁଦ୍ଧ ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଜୈନ ପ୍ରତୀକର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଗୁମ୍ଫାର ବିଶେଷତା। ଉଦୟଗିରିର ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୈନ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ବାସଗୃହ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। These caves are carved into natural rock. Pillars, doorkeeper figures, palanquin bearers, battle scenes, and Jain symbols are the hallmarks of these caves. The Udayagiri caves primarily served as residential quarters for Jain monks.

ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସୂଚନାVisitor Information

କାହିଁକି ଭ୍ରମଣ କରିବେ?Why Visit?

ଉଦୟଗିରି-ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା କେବଳ ଏକ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ୱିକ ସ୍ଥଳ ନୁହେଁ — ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଇତିହାସ। ପ୍ରାୟ ୨୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ଏହି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ବିସ୍ମିତ କରିଥାଏ। ଭୁବନେଶ୍ୱର ଭ୍ରମଣରେ ଏହା ଏକ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନ। The Udayagiri-Khandagiri caves are not just an archaeological site — they are living history. Nearly 2,000 years old, these carvings continue to amaze visitors today. An essential stop on any Bhubaneswar itinerary.


ଟାଗ: ଉଦୟଗିରି, ଖଣ୍ଡଗିରି, ଜୈନ ଧର୍ମ, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଗୁମ୍ଫା, ଖାରବେଳ, କଳିଙ୍ଗ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ, ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟଟନ Tags: Udayagiri, Khandagiri, Jainism, Bhubaneswar, Caves, Kharavela, Kalinga, Archaeology, Odisha Tourism

✍️
ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି ଟିମ୍ Odia Sanskruti Team

ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି, ଇତିହାସ ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ ବିଶ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଅଛୁ।

Showcasing Odisha's culture, history, and heritage to the world.

🏷️ Archaeology Bhubaneswar Caves Jainism Kalinga Khandagiri Kharavela Udayagiri
← Architecture ର ଅନ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ← More in Architecture
ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି
0%