ଛିଲିକା ହ୍ରଦ ଓଡ଼ିଶାର ଗର୍ବ ଏବଂ ଏସିଆର ବୃହତ୍ତମ ଲବଣାମ୍ବର ଜଳାଶୟ । ଏହା ପୁରୀ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଏବଂ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରାୟ ୧୧୦୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ଏହି ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମଧୁର ଜଳ ଓ ଲୁଣି ଜଳର ଏକ ଅନନ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
Chilika Lake is the pride of Odisha and Asia’s largest brackish water lagoon. Spread across approximately 1,100 square kilometres, it straddles the borders of Puri, Khordha, and Ganjam districts. This vast lagoon connects to the Bay of Bengal and features a unique ecosystem where freshwater and seawater merge.
ଭୌଗଳିକ ବିଶେଷତା / Geographical Features
ଛିଲିକା ଏକ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ହ୍ରଦ, ଯାହା ମହାନଦୀ ବଦ୍ବାର ଡେଲ୍ଟା ଅଞ୍ଚଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୬୪.୩ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ଓସାର ୮ ରୁ ୨୦ କିଲୋମିଟର । ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଋତୁରେ ହ୍ରାସ ପାଏ । ସମୁଦ୍ର ସହ ଏହାର ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳକୁ “ମୁହାଣ” କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଏହାର ଜୈବ ବିବିଧତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
Chilika is a coastal lagoon formed in the Mahanadi delta region. It stretches approximately 64.3 km in length and 8 to 20 km in width. The lake expands during the monsoon and shrinks during the dry season. The channel connecting it to the sea, known locally as the “Muhana”, is critical to its unique biodiversity.
ଜୈବ ବିବିଧତା / Biodiversity
ଛିଲିକା ଏକ ଜୈବ ବିବିଧତାର ଭଣ୍ଡାର । ଏଠାରେ ୨୨୫ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଜାତିର ମାଛ ଏବଂ ୧୫୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଜାତିର ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ଶୀତ ଋତୁରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ସାଇବେରିଆ, ମଙ୍ଗୋଲିଆ, କାସ୍ପିଆନ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ହିମାଳୟରୁ ଆସିଥାନ୍ତି । ବିରଳ ଇରାବତୀ ଡଲଫିନ୍ (Irrawaddy Dolphin) ଏହି ହ୍ରଦର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ପ୍ରାଣୀ ।
Chilika is a treasure trove of biodiversity. It is home to over 225 species of fish and more than 150 species of birds. During winter, millions of migratory birds arrive from Siberia, Mongolia, the Caspian region, and the Himalayas. The rare Irrawaddy Dolphin, one of the lake’s most iconic inhabitants, draws wildlife enthusiasts from around the world.
ରାମସାର ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ମାନ୍ୟତା / Ramsar Wetland Status
୧୯୮୧ ମସିହାରେ ଛିଲିକା ହ୍ରଦକୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାମସାର ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ମାନ୍ୟତା ମିଳିଥିଲା । ଏହା ବିଶ୍ୱର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଦ୍ରଭୂମିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଏ । ଏହାର ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଛିଲିକା ବିକାଶ ପ୍ରାଧିକରଣ (CDA) ଗଠନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ହ୍ରଦର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଦେଖିଥାଏ ।
In 1981, Chilika Lake was designated India’s first Ramsar Wetland site. It ranks among the world’s most significant wetlands. The Chilika Development Authority (CDA) was established to manage and conserve the lake’s ecosystem, ensuring sustainable use of its resources.
ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଆକର୍ଷଣ / Tourist Attractions
- କାଳିଜାଈ ମନ୍ଦିର — ଛିଲିକାର ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବୀ ମନ୍ଦିର । Kalijai Temple — an ancient goddess temple situated on an island in the heart of Chilika.
- ସାତପଡ଼ା — ଇରାବତୀ ଡଲଫିନ୍ ଦର୍ଶନର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ । Satapada — the prime spot for sighting the rare Irrawaddy Dolphins.
- ନଳବଣ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ — ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ । Nalbana Bird Sanctuary — a paradise for migratory birds.
- ରାମ୍ବା ଏବଂ ବାଲୁଘାଟ — ନୌକା ବିହାର ପାଇଁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ । Ramba and Balugaat — popular spots for boating.
ଅର୍ଥନୈତିକ ଗୁରୁତ୍ୱ / Economic Importance
ଛିଲିକା ହ୍ରଦରୁ ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୧୨,୦୦୦ ଟନ୍ ମାଛ ଏବଂ ଚିଙ୍ଗୁଡି ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ । ପ୍ରାୟ ୨ ଲକ୍ଷ ଜଣ ମାଛୁଆ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସିଧା ଏହି ହ୍ରଦ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଆୟର ଉତ୍ସ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବୋଟିଂ, ପକ୍ଷୀ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ଆସିଥାନ୍ତି ।
Chilika produces approximately 12,000 tonnes of fish and prawns annually. Nearly 200,000 fisherfolk and their families depend directly on the lake for their livelihood. Tourism is another major revenue source, with hundreds of thousands of visitors arriving each year for boating, birdwatching, and experiencing nature.
ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରୟାସ / Conservation Efforts
ଛିଲିକା ବିକାଶ ପ୍ରାଧିକରଣ (CDA) ହ୍ରଦର ପରିସ୍ଥିତି ଉନ୍ନୟନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି — ମୁହାଣର କୃତ୍ରିମ ଖୋଲିବା, ଜଳଶୈଳ ପୁନଃସ୍ଥାପନ, ଏବଂ ମାଛୁଆମାନଙ୍କୁ ବିକଳ୍ପ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ । ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଛିଲିକା ରାମସାର ପୁରସ୍କାର ଲାଭ କରିଥିଲା ।
The Chilika Development Authority (CDA) undertakes various restoration initiatives — artificial opening of the mouth, watershed rehabilitation, and providing alternative livelihoods to fishing communities. In 2002, Chilika received the Ramsar Wetland Conservation Award for its remarkable ecological recovery.
କିଛି ମଜାର ତଥ୍ୟ / Quick Facts
- କ୍ଷେତ୍ରଫଳ: ୧୧୦୦ ବର୍ଗ କିମି (ବର୍ଷାରେ) / Area: 1,100 sq km (during monsoon)
- ଗଭୀରତା: ୧.୭ ରୁ ୪.୨ ମିଟର / Depth: 1.7 to 4.2 metres
- ପକ୍ଷୀ ପ୍ରଜାତି: ୧୫୦+ / Bird species: 150+
- ମାଛ ପ୍ରଜାତି: ୨୨୫+ / Fish species: 225+
- ରାମସାର ମାନ୍ୟତା: ୧୯୮୧ / Ramsar designation: 1981
- ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ: “ଛିଲିକା” (ତେଲୁଗୁ ଶବ୍ଦ ‘ଛେଲିକା’ରୁ — ଅର୍ଥ କମଳା ଫୁଲ) / Local name: “Chilika” (derived from the Telugu word ‘Chelika’ meaning a small lake or lotus pond)
ଛିଲିକା କେବଳ ଏକ ହ୍ରଦ ନୁହେଁ — ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନରେଖା, ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଆଜୀବିକାର ଆଧାର । ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।
Chilika is not merely a lake — it is the lifeline of Odisha, a marvel of nature, and the foundation of livelihood for millions. Preserving it is a collective responsibility.
