ବଡ଼ବାଟି ଦୁର୍ଗ: କଟକର ଐତିହାସିକ ଗରିମା
ବଡ଼ବାଟି ଦୁର୍ଗ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୁଣା ରାଜଧାନୀ କଟକରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଐତିହାସିକ ଦୁର୍ଗ । ଏହା ୧୪ ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗ ବଂଶୀୟ ରାଜା ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ତୃତୀୟ ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ମହାନଦୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଥିବା ଏହି ଦୁର୍ଗ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା ।
ଇତିହାସ
ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୩୩୦ ମସିହାରେ ରାଜା ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ତୃତୀୟ ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ପରେ ଗଜପତି ଶାସକମାନେ ଏହାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ । ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମୁସଲିମ ସେନାପତି କଳାପାହାଡ଼ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ପରେ ମରହଟ୍ଟା ଓ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।
ସ୍ଥାପତ୍ୟ
ଏହି ଦୁର୍ଗ ୧୦୨ ଏକର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ୨୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚ ପଥର ବେଢ଼ା ଏବଂ ଚାରିଆଖପରୁ ଥିବା ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲ । ଦୁର୍ଗର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା ସୁନ୍ଦର ଖୋଦିତ ପଥର କାମ ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ । ଭିତରେ ଏକ ପୁରୁଣା ମସଜିଦ ଓ ଗଜପତି ମହଲର ଭଗ୍ନାବଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି
ଆଜି ବଡ଼ବାଟି ଦୁର୍ଗ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI) ଅଧୀନରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ । ଦୁର୍ଗ ନିକଟରେ ବଡ଼ବାଟି ଷ୍ଟାଡିୟମ ଅବସ୍ଥିତ ଯେଉଁଠାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ କ୍ରିକେଟ ମ୍ୟାଚ ଆୟୋଜିତ ହୁଏ । ପ୍ରତି ବର୍ଷ ହଜାର ହଜାର ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି ।
କିଛି ରୋଚକ ତଥ୍ୟ
- ଦୁର୍ଗର ନାମ “ବଡ଼ବାଟି” ଏହାର ୧୨ଟି ଦ୍ୱାର (ବାରବାଟି)ରୁ ଆସିଛି ।
- ଏହାର ପଥର ବେଢ଼ା ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାର ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ।
- ଏହି ଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ଖାଲରେ ମଗର ମାଛ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।
- କଟକକୁ “ମିଳନ ନଗରୀ” ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ବଡ଼ବାଟି ଏହାର ହୃଦୟ ।
ପର୍ଯ୍ୟଟକ ସୂଚନା
ସ୍ଥାନ: କଟକ, ଓଡ଼ିଶା
ସମୟ: ସକାଳ ୬:୦୦ – ସନ୍ଧ୍ୟା ୬:୦୦
ପ୍ରବେଶ ମୂଲ୍ୟ: ବିନା ମୂଲ୍ୟ (ମାଗଣା)
ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନ: କଟକ ଜଙ୍କସନ (୩ କି.ମି.)
ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମୟ: ଅକ୍ଟୋବର – ମାର୍ଚ୍ଚ
Barabati Fort: Historic Glory of Cuttack
Barabati Fort is a historic fortification located in Cuttack, the former capital of Odisha. Built in the 14th century by King Anangabhima Deva III of the Ganga Dynasty, this magnificent fort stands on the banks of the Mahanadi River and served as the political and military centre of Odisha for centuries.
History
Construction of the fort began around 1330 CE under King Anangabhima Deva III. The Gajapati rulers later strengthened and expanded it. In the 16th century, the Muslim general Kalapahad attacked and damaged the fort. During Maratha and British rule, it continued to play an important strategic role in the region.
Architecture
The fort spreads across 102 acres of land. Its main attractions include a 20-metre-high stone rampart and a water-filled moat surrounding all four sides. The gateway on the western side features beautifully carved stone work. Inside, visitors can see the ruins of an old mosque and the Gajapati palace.
Present Status
Today, Barabati Fort is a protected monument under the Archaeological Survey of India (ASI). The Barabati Stadium, located adjacent to the fort, hosts international cricket matches. Thousands of tourists visit this historic site every year to witness the grandeur of Odisha’s medieval past.
Interesting Facts
- The name “Barabati” comes from the 12 gates (Bara Bati) of the fort.
- The stone rampart is built in a style similar to the Khandagiri caves.
- Crocodiles can be spotted in the fort’s moat.
- Cuttack is known as the “Silver City” and Barabati Fort is its heart.
Visitor Information
Location: Cuttack, Odisha
Timing: 6:00 AM – 6:00 PM
Entry Fee: Free
Nearest Railway Station: Cuttack Junction (3 km)
Best Time to Visit: October – March
