ତାରକାସୀ ବା ରୌପ୍ୟ ତାରକାମ କଳା ଓଡ଼ିଶାର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ। ଏହି କଳାରେ କାରିଗର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୌପ୍ୟ ତାରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରନ୍ତି। ଏହା କଟକର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଗର୍ବିତ ଅଂଶ।
ଇତିହାସ
ତାରକାସୀ କଳାର ଇତିହାସ ୫୦୦ ବର୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା। କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହି କଳା ପର୍ଶୁରାମଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ କାରିଗର ଆଣିଥିଲେ। ମୋଗଲ ସମୟରେ ଏହି କଳା ବହୁତ ବିକାଶ ଲାଭ କରିଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ତାରକାସୀ କାମର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ ତାରକାସୀ ଅଳଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା
ତାରକାସୀ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ସମୟସାପେକ୍ଷ। କାରିଗର ପ୍ରଥମେ ରୌପ୍ୟକୁ ତତ୍ତ୍ୱ କରି ପତଳା ତାରରେ ଟାଣିଥାନ୍ତି। ଏହି ତାରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ବାନ୍ଧି, ମୋଡ଼ି, ଏବଂ ଜୋଡ଼ି ସୁନ୍ଦର ଡିଜାଇନ୍ ତିଆରି କରାଯାଏ। ମୁଖ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ହେଉଛି ୯୦% ରୌପ୍ୟ ଏବଂ ୧୦% ତମ୍ରର ମିଶ୍ରଣ। ସାରା ପ୍ରକ୍ରିୟା ହାତରେ କରାଯାଏ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବାକୁ ଦିନରୁ ସପ୍ତାହ ସମୟ ଲାଗିପାରେ।
ବ୍ୟବହାର
ତାରକାସୀ କାମରେ ତିଆରି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅଳଙ୍କାର, ମନ୍ଦିର ସାଜସଜ୍ଜା, ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର, ଚୁଡ଼ା, ବାଳା, ତାଗା, ନାକଫୁଲ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସାଜଶସ୍ତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବିବାହ ଏବଂ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ତାରକାସୀ ଅଳଙ୍କାରର ବିଶେଷ ମହତ୍ୱ ରହିଛି।
GI ଟ୍ୟାଗ୍
୨୦୦୮ ମସିହାରେ କଟକ ତାରକାସୀ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଭୌଗଳିକ ସୂଚକ (GI) ଟ୍ୟାଗ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହା ଏହି କଳାର ଅନନ୍ୟତା ଏବଂ ମାନ୍ୟତାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ କଟକର ପ୍ରାୟ ୧୫,୦୦୦ କାରିଗର ଏହି ପରମ୍ପରାଗତ କଳାକୁ ଜୀବିତ ରଖିଛନ୍ତି।
କଣ୍ଟିଯମାନ
ଆଜିର ସମୟରେ ତାରକାସୀ କଳା ଅନେକ ଆହ୍ୱାନର ସାମ୍ନା କରୁଛି। ଯନ୍ତ୍ରସାଜିତ ନିର୍ମିତ ଅଳଙ୍କାରର ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ରୌପ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଅନାଗ୍ରହ ଏହି କଳା ପାଇଁ ବିପଦ। ତଥାପି ସରକାରୀ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଉଦ୍ୟମ ଏହି କଳାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଲାଗି ରହିଛନ୍ତି।
Tarakasi, or silver filigree work, is a unique and ancient handicraft from Cuttack district of Odisha. In this art form, artisans use fine silver wires to create incredibly intricate and beautiful designs. It is a proud part of Cuttack’s cultural identity, often called the “Silver City” of India.
History
The history of Tarakasi art spans over 500 years. It is believed that this craft was brought by artisans who were followers of Parashurama. During the Mughal era, the art form saw significant development and refinement. Odisha’s royalty and temples extensively used Tarakasi work, and the Jagannath Temple in Puri continues to use silver filigree ornaments for the deities.
Crafting Process
The Tarakasi making process is extremely delicate and time-consuming. Artisans first melt silver and draw it into thin wires. These wires are then bent, twisted, and joined into various shapes to create stunning designs. The primary material is an alloy of 90% silver and 10% copper. The entire process is done by hand, and a single piece can take anywhere from a day to a week to complete.
Products and Uses
Tarakasi creations include jewellery (earrings, bangles, necklaces, anklets, nose pins), temple decorations, divine ornaments, and various decorative items. These ornaments hold special significance in Odia weddings and religious ceremonies. The Durga Puja pandals in Cuttack are famously adorned with spectacular silver filigree backdrops.
GI Tag Recognition
In 2008, Cuttack Tarakasi received the Geographical Indication (GI) tag from the Government of India, recognizing its uniqueness and authenticity. Today, approximately 15,000 artisans in Cuttack continue to keep this traditional craft alive, passing skills down through generations.
Challenges and Future
Modern Tarakasi faces several challenges: competition from machine-made jewellery, rising silver prices, and declining interest from younger generations. However, government and non-government initiatives continue to work towards preserving this art. Training programs, exhibitions, and export opportunities are helping sustain this centuries-old craft for the future.