ପଟ୍ଟଚିତ୍ର: ରଘୁରାଜପୁରର କାନ୍ଥ ଚିତ୍ରPattachitra: Scroll Paintings of Raghurajpur
ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ବିରାଟତାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର କଳା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ପରମ୍ପରାଗତ ରୂପେ ବହନ କରାଯାଉଛି। ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ରଘୁରାଜପୁର ଗ୍ରାମ ଏହି କଳାର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବିଶ୍ୱବିଦିତ। ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ ‘ପଟ୍ଟ’ (ବସ୍ତ୍ର) ଏବଂ ‘ଚିତ୍ର’ (ଚିତ୍ରଣ)ରୁ ଆଗତ, ଯାହା କପଡ଼ା ଉପରେ ଅଙ୍କାଯାଉଥିବା ଚିତ୍ରକଳାକୁ ସୂଚାଏ। ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସହିତ ଏହି କଳାର ବିକାଶ ଓତପ୍ରୋତଭାବେ ଜଡ଼ିତ, କାରଣ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ପଟ୍ଟଚିତ୍ରର ଧାର୍ମିକ ଓ ଆଚାରିକ ପ୍ରୟୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।Pattachitra art stands as a living testament to Odisha’s immense cultural heritage, preserved through centuries of traditional practice. Raghurajpur village in Puri district is globally recognized as the epicenter of this art form. The term “Pattachitra” derives from the Sanskrit words “Patta” (cloth) and “Chitra” (picture), referring to the art of painting on fabric. The development of this art is deeply intertwined with the construction of the Jagannath Temple in Puri during the 12th century, as the temple built by Anantavarman Chodaganga Dev became the cradle for religious and ritualistic applications of Pattachitra.
ପଟ୍ଟଚିତ୍ରର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିHistorical Background of Pattachitra
ପଟ୍ଟଚିତ୍ର କଳାର ଇତିହାସ ଓଡ଼ିଶାର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହେବା ପରେ, ଚିତ୍ରକରମାନେ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଚୀରରେ ଦେବଦେବୀଙ୍କର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ବିଶେଷକରି ଅଣସର ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ତିନି ଠାକୁରଙ୍କର ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ। ଏହି ପରମ୍ପରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଚିତ୍ରକର ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏହି କଳାକୁ ପିତାଠାରୁ ପୁଅକୁ ହସ୍ତାନ୍ତରଣ କରି ଆସୁଛନ୍ତି।The history of Pattachitra art is inextricably linked with Odisha’s Jagannath culture. Following the construction of the Jagannath Temple in Puri during the 12th century, painters began depicting deities on the temple walls. Particularly during the Anasara period, when Lord Jagannath, Balabhadra, and Subhadra are not available for public darshan, Pattachitra paintings of the three deities are displayed for devotees. This tradition continues unbroken to this day. Since ancient times, the Chitrakar community has passed down this art form from father to son, maintaining an unbroken lineage of artistic tradition.
ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ସମ୍ପର୍କConnection with Jagannath Culture
ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ରଥ ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ଓ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଦିନ ଅଣସର ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ପଟ୍ଟଚିତ୍ରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ତିନି ଠାକୁରଙ୍କର ପଟ୍ଟି ଚିତ୍ର ବା ଅଣସର ପଟ୍ଟି ଗର୍ଭ�