ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର: ପଥରର କାନ୍ଥ ସଙ୍ଗୀତRajarani Temple: Stone Music in Bhubaneswar
ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ, ହଜାର ହଜାର ମନ୍ଦିରର ନଗରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏହି ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିର “ପ୍ରେମ ମନ୍ଦିର” ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ରାଜାରାଣୀ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରର କାନ୍ଥରେ ଜୀବନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଏପରିଭାବେ ଖୋଦିତ ଯେ ସେମାନେ ପଥରରେ ବାଜୁଥିବା ସଙ୍ଗୀତ ପରି ଲାଗନ୍ତି। ଏହି ଲେଖାରେ ଆମେ ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, କଳା ଏବଂ ଏହାର ଅଦ୍ଭୁତ ବିଶେଷତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବୁ।Bhubaneswar, the capital of Odisha, is known as the City of Thousand Temples. Among these temples, Rajarani Temple holds a unique position. Built in the 11th century, this temple is also known as the “Temple of Love.” Constructed with rajrani stone, the walls of this temple feature vivid sculptures that seem like music playing in stone. In this article, we will discuss the history, architecture, art, and extraordinary features of Rajarani Temple.
ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିHistorical Background
ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଐତିହାସିକମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶର ଶାସନ କାଳରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ରାଜବଂଶ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଅନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର ଯଥା — ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମନ୍ଦିର, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ୫୫ ମିଟର (୧୮୦ ଫୁଟ) ଏବଂ ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ଟି ଉପମନ୍ଦିର ଅଛି। ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କାଳରେ ଏହାକୁ “ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର” ମନ୍ଦିର ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା। ପରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ରାଜାରାଣୀ ପଥରର ନାମାନୁସାରେ ଏହା “ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର” ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ମନ୍ଦିର ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ (ASI) ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ।Rajarani Temple was built in the mid-11th century. Historians believe it was constructed during the reign of the Somavamshi dynasty. This dynasty also built other prominent temples of Bhubaneswar, including Lingaraj Temple — the largest temple in Bhubaneswar built in the 11th century, standing 55 meters (180 feet) tall with approximately 150 subsidiary shrines. During its construction period, Rajarani Temple was known as “Indreshwar” Temple. Later, it became popular as “Rajarani Temple” named after the rajrani stone used in its construction. Currently, this temple is protected by the Archaeological Survey of India (ASI).
ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀArchitecture and Construction Style
ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ। ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଅଛି — ବିମାନ (ଗର୍ଭଗୃହ) ଏବଂ ଜଗମୋହନ (ମଣ୍ଡପ)। ବିମାନର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୧୮ ମିଟର (୬୦ ଫୁଟ)। ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣରେ ମୁ