“`html
ଧୋକ୍ରା ଶିଳ୍ପ: ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ଧାତୁ କଳାର ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରାDhokra Art: The Unique Tradition of Odisha’s Tribal Metal Craft
ଧୋକ୍ରା ଶିଳ୍ପ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ଧାତୁ କଳା ଅଟେ। ଏହି କଳା ‘ଲଷ୍ଟ ୱାକ୍ସ’ ବା ସିକ୍ତ ମାଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ମିତ ହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରାୟ ୪୦୦୦ ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ଇତିହାସ ବହନ କରେ। ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ‘ନର୍ତ୍ତକୀ ମୂର୍ତ୍ତି’ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଧୋକ୍ରା ଶିଳ୍ପ ମୁଖ୍ୟତଃ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସଦେଇପାଣି ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚଳିତ। ଧୋକ୍ରା ଜାତିର କାରିଗରମାନେ ପିତ୍ତଳ ଧାତୁରେ ଦେବଦେବୀ, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ଜୀବନର ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି। ଏହି କଳା ଓଡ଼ିଶାର ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ।Dhokra art is one of the oldest and most prominent tribal metal crafts of Odisha. This art is created using the ‘lost wax’ or cire perdue technique, which carries a history of nearly 4,000 years. The ‘Dancing Girl’ figurine from the Indus Valley Civilization stands as evidence of this ancient technique. In Odisha, Dhokra craft is primarily practiced in Sadeipani and surrounding areas of Cuttack district. Artisans of the Dhokra community create figurines of deities, animals, birds, and scenes from tribal life using brass metal. This art form is deeply connected with Odisha’s religion, culture, and tribal traditions.
ଇତିହାସ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତିHistory and Origin
ଧୋକ୍ରା ଶିଳ୍ପର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କଳାର ପ୍ରଚଳନ ଥିଲା। ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋରୁ ମିଳିଥିବା କାଂସ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପ୍ରାଚୀନତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରନ୍ତି। ‘ଧୋକ୍ରା’ ନାମଟି ଧୋକ୍ରା ଦମର ଜାତିରୁ ଆସିଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଳାର ମୂଳ ଅଭ୍ୟାସକାରୀ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି କଳା ଅଭ୍ୟାସ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ୧୨ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ଧୋକ୍ରା କାରିଗରମାନେ ଦେଉଳ ନିର୍ମାଣରେ ଧାତବ ଅଳଙ୍କାର ଓ ସଜ୍ଜା ପାଇଁ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥିଲେ। କଳ