ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା: ବର୍ଦ୍ଧମାନ ପରି କ୍ଷେତ୍ରGanjam District: Land of Warriors
ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଭୌଗଳିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଜିଲ୍ଲାର ନାମ ପ୍ରାଚୀନ “ଗଞ୍ଜାମ” ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବାଣିଜ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ର। ବର୍ଦ୍ଧମାନ ପରି ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ବୀରତ୍ୱ, ପ୍ରକୃତି ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଏବଂ ଭୌଗଳିକ ବିବିଧତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ତଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଗଞ୍ଜାମର ଭୂଗୋଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ। ୮,୨୦୬ ବର୍ଗ କିମି କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଜିଲ୍ଲା ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ବୃହତ୍ତମ ଜିଲ୍ଲା। ୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାର ଜନସଂଖ୍ୟା ୩୫,୨୯,୦୩୧ ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟ ଛତ୍ରପୁରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।Ganjam District, located in the southern part of Odisha, holds immense significance from geographical, cultural, and historical perspectives. The district’s name derives from the ancient word “Ganjama,” meaning a center of trade. This flourishing land is renowned for its warrior heritage, natural beauty, and geographical diversity. From the Eastern Ghats to the Bay of Bengal coastline, Ganjam’s geography is extraordinarily picturesque. Spanning 8,206 square kilometers, it is one of the largest districts in Odisha. According to the 2011 Census, the population stands at 35,29,031, with the district headquarters located at Chhatrapur.
ଭୌଗଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ଏବଂ ସୀମାGeographic Location and Boundaries
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ୧୯°୨୦’ ରୁ ୨୦°୦୭’ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ୮୪°୦୧’ ରୁ ୮୫°୦୭’ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ନୟାଗଡ଼ ଓ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା, ଦକ୍ଷିଣରେ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀକାକୁଳମ ଜିଲ୍ଲା, ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ କନ୍ଧମାଳ ଜିଲ୍ଲା ଅବସ୍ଥିତ। ଜିଲ୍ଲାଟି ତିନୋଟି ଉପ-ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ — ଛତ୍ରପୁର, ବ୍ରହ୍ମପୁର ଏବଂ ଭଞ୍ଜନଗର। ମୋଟ ୨୩ଟି ତହସିଲ ଏବଂ ୨୨ଟି ବ୍ଲକ ରହିଛି। ରୁଷିକୁଲ୍ୟା, ବାହୁଦା ଏବଂ ଋଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀ ଜିଲ୍ଲାର ମୁଖ୍ୟ ନଦୀ। ଜିଲ୍ଲାର ସାକ୍ଷରତା ହାର ୭୧.୮୮% ଏବଂ ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ଭାଷା ଓଡ଼ିଆ (୯୧.୩%) ଏବଂ ତେଲୁଗୁ (୭.୧୭%)।Ganjam district lies between 19°20′ to 20°07′ North latitude and 84°01′ to 85°07′ East longitude. It is bordered by Nayagarh and Khordha districts to the north, Andhra Pradesh’s Srikakulam district to the south, the Bay of Bengal to the east, and Kandhamal district to the west. The district is divided into three sub-divisions — Chhatrapur, Berhampur, and Bhanjanagar — comprising 23 tahasils and 22 blocks. Major rivers include Rushikulya, Bahuda, and Vamsadhara. The district has a literacy rate of 71.88%, with Odia (91.3%) and Telugu (7.17%) as the primary languages spoken.
ଐତିହାସିକ ଗୌରବ: ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗରୁ ଆଶୋକ ଯୁଗHistorical Glory: From Ancient Kalinga to the Ashokan Era
ଗଞ୍ଜାମ ପ୍ରାଚୀନ ଦକ୍ଷିଣ କଳିଙ୍ଗର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା। ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରୁଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀ କୂଳରେ ଜୌଗଡ଼ା ନିକଟରେ ନିଜର ଶିଳାଲେଖ ଖୋଦନ କରିଥିଲେ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଗଞ୍ଜାମର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଅଶୋକଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଧୀନରେ ଥିଲା। ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ “କଙ୍ଗୋଡ” ବା “କୋଙ୍ଗୋଡ଼” ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା। କେତେକ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ମତରେ “ଗଞ୍ଜାମ” ନାମ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦ “ଗଞ୍ଜ”ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଅନାଜର ଭଣ୍ଡାର ବା ବଜାର — ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଐତିହାସିକ ବନ୍ଦର ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରର ମହତ୍ୱକୁ ସୂଚାଇଥାଏ। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଗଞ୍ଜାମ ମାଡ୍ରାସ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା। ଜୌଗଡ଼ା ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ପୋତାଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଗଞ୍ଜାମର ଐତିହାସିକ ଧରୋହାର। ପୋତାଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ କୁତବଶାହୀ ରାଜବଂଶରୁ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସର ସାକ୍ଷୀ।Ganjam was part of the ancient Dakshina Kalinga. In the 3rd century BCE, the Mauryan Emperor Ashoka inscribed his rock edicts at Jaugada near the banks of the Rushikulya river — evidence that a significant portion of Ganjam was under his empire. In the 7th century, this region was known as “Kangoda” or “Kongoda.” Some scholars believe the name “Ganjam” derives from the Persian word “Ganj,” meaning granary or market — signifying the importance of the historical ports and trade centers. During British rule, Ganjam was part of the Madras Presidency. Jaugada Fort and Potagarh Fort are the historical treasures of Ganjam. Potagarh Fort, bearing witness to Odisha’s history from the Kutabshahi dynasty through the British Raj, embodies resilience and cultural fusion across centuries.
ପ୍ରମୁଖ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥଳ: ମନ୍ଦିର, ବେଳାଭୂମି ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟMust-Visit Places: Temples, Beaches, and Natural Wonders
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥଳରେ ଭରା। ତାରା ତାରିଣୀ ମନ୍ଦିର ଗଞ୍ଜାମର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିପୀଠ। ବ୍ରହ୍ମପୁରଠାରୁ ୩୫ କିମି ଦୂରରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ୯୯୯ଟି ସିଢି ଦେଇ ଯାଇଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ଦ୍ୱି-ଆସନରେ ଦେବୀ ତାରା ଓ ତାରିଣୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ମାସର ତୃତୀୟ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ଏଠାରେ ବିଶାଳ ମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଗୋପାଳପୁର ବେଳାଭୂମି ବ୍ରହ୍ମପୁରଠାରୁ ୧୬ କିମି ଦୂରରେ ଏକ ମନୋରମ ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ବନ୍ଦର। ରାମ୍ଭା ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ବୃହତ୍ତମ ଲୁଣି ଜଳ ହ୍ରଦ ଚିଲିକାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରୁ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ମଧୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱୀପ ଦେଖିହୁଏ। ତାପ୍ତପାଣି ଉଷ୍ମ ପ୍ରସ୍ରବଣ ଗଞ୍ଜାମର ଆଉ ଏକ ଆକର୍ଷଣ। ନିର୍ମଳଝର ପ୍ରବାହ, ବୁଦ୍ଧଖୋଲ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଜଳପ୍ରପାତ, ପତି ସୋନାପୁର ବେଳାଭୂମି, ଆର୍ଯ୍ୟପଲ୍ଲୀ ବେଳାଭୂମି, ଘୋଡ଼ହାଡ ବନ୍ଧ, ବାଗଲାତି ବନ୍ଧ ଏବଂ ଦାହ ବନ୍ଧ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ମାହୁରୀ କାଳୁଆ ମନ୍ଦିର, ସିଦ୍ଧ ଭୈରବୀ ମନ୍ଦିର, ନାରାୟଣୀ ମନ୍ଦିର, ବଳକୁମାରୀ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଧାରକୋଟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ।Ganjam district is brimming with attractions. The Tara Tarini Temple is the most famous Shakti Pitha of Ganjam. Located 35 km from Berhampur atop a hill with 999 steps, it houses the twin-seated goddesses Tara and Tarini. A grand fair is held on the third Tuesday of Chaitra month. Gopalpur Beach, 16 km from Berhampur, is a picturesque coastline and ancient seaport. Rambha on Chilika Lake — Asia’s largest brackish water lagoon — offers views of Birds Island and Honeymoon Island. Taptapani hot spring is another attraction. Nirmaljhar stream, Budhakhol temple and waterfall, Pati Sonapur Beach, Aryapalli Beach, Ghodahada Dam, Bagalati Dam, and Daha Dam are magnets for nature lovers. Mahuri Kalua Temple, Siddha Bhairabi Temple (with 108 surrounding shrines), Narayani Temple, Balakumari Temple, and Jagannath Temple at Dharakote are major spiritual destinations.
ରୁଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀମୁଖ: ଅଲିଭ ରିଡଲୀ କଇଁଛଙ୍କ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଂଶବିସ୍ତାର ସ୍ଥଳRushikulya River Mouth: World-Famous Olive Ridley Turtle Nesting Site
ଗଞ୍ଜାମର ରୁଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀମୁଖ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଲିଭ ରିଡଲୀ କଇଁଛ ବଂଶବିସ୍ତାର ସ୍ଥଳ (ଆରିବାଡ଼ା) ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଫେବୃଆରୀ ତୃତୀୟ ସପ୍ତାହରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ଅଲିଭ ରିଡଲୀ କଇଁଛ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ପାର ହୋଇ ଏଠାରେ ଅଣ୍ଡା ଦେବାକୁ ଆସନ୍ତି। ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ରେକର୍ଡ ୭.୨ ଲକ୍ଷ କଇଁଛ ଏଠାରେ ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥିଲେ — ଏହା ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଦଶକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ଅଲୌକିକ ଘଟଣା ପ୍ରକୃତି ପ୍ରେମୀ ଏବଂ ବନ୍ୟଜୀବ ଗବେଷକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଏବଂ ବନ ବିଭାଗ ଏହି ବିରଳ ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି। କଇଁଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଣ୍ଡାରୁ ଅପ୍ରେଲ ମାସରେ ଶାବକମାନେ ବାହାରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି — ଏହା ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଦୃଶ୍ୟ।The Rushikulya river mouth in Ganjam is one of the world’s largest mass nesting sites (Arribada) for endangered Olive Ridley sea turtles. Every year from the third week of February to the first week of March, hundreds of thousands of turtles cross the Pacific Ocean to nest here. In 2025, a record 7.2 lakh turtles laid eggs — the highest in recent decades. This extraordinary natural event attracts nature lovers and wildlife researchers from around the world. The Odisha government and Forest Department run special conservation programs to protect this vulnerable species. Hatchlings emerge from the eggs around April and make their way back to the sea — a truly unforgettable sight.
ଗଞ୍ଜାମର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ: ଦଣ୍ଡ ନାଟ ଏବଂ ପ୍ରହଲାଦ ନାଟକCultural Heritage of Ganjam: Danda Nata and Prahlad Natak
ଗଞ୍ଜାମର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକନୃତ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଦଣ୍ଡ ନାଟ (ବା ଦଣ୍ଡ ଜାତ୍ରା) ଗଞ୍ଜାମର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକନାଟକ ପରମ୍ପରା ଯାହା ଶିବ ଏବଂ କାଳୀ ପୂଜା ସହ ଜଡିତ। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଭକ୍ତମାନେ “ଦଣ୍ଡୁଆ” ବା “ଭୋକ୍ତା” ଭାବରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରାନ୍ତି। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ କାଳରୁ ଏବଂ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପ୍ରହଲାଦ ନାଟକ ଗଞ୍ଜାମର ଆଉ ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା — ଏକ-ନାଟକ ରେପର୍ଟୋୟାର ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଏବଂ ପ୍ରହଲାଦଙ୍କ କାହାଣୀ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ “ରାଜା ନାଟ” ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ଦଣ୍ଡ ନାଟ ଏବଂ ପ୍ରହଲାଦ ନାଟକକୁ UNESCO ଅଦୃଶ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି। ଗଞ୍ଜାମର ପଶୁ ନୃତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣ — ଏଥିରେ କଳାକାରମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଶୁ-ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଭାବରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମପୁରର ବୁଢୀ ଠାକୁରାଣୀ ଯାତ୍ରା ପ୍ରତି ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏକ ବିଶାଳ ଉତ୍ସବ ଯେଉଁଥିରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ଓ ଦର୍ଶକ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି।Ganjam’s cultural heritage is rooted in its folk dance traditions. Danda Nata (or Danda Jatra) is an ancient folk theatre tradition tied to the worship of Lord Shiva and Goddess Kali. During the Chaitra month, devotees known as “Dandua” or “Bhokta” perform rigorous penance, dance, and music to please the divine. Its origins trace to the Vedic era, with references in Bharata Muni’s Natyashastra. Prahlad Natak is another unique tradition — a one-play repertoire theatre where the story of Hiranyakashipu and Prahlada is performed through music, dance, and drama. It is locally called “Raja Nata” (dance of the king). Notably, the Ganjam district administration is actively pursuing UNESCO Intangible Cultural Heritage status for both Danda Nata and Prahlad Natak. The Animal Dance of Ganjam is another attraction where artists perform as various animals and birds. Berhampur’s Budhi Thakurani Yatra, held every two years, is a massive festival drawing lakhs of devotees and spectators.
ବ୍ରହ୍ମପୁର: ରେଶମ ନଗରୀ ଏବଂ କେଉଦା ସୁଗନ୍ଧBerhampur: The Silk City and Kewda Fragrance
ବ୍ରହ୍ମପୁର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବୃହତ୍ତମ ସହର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ନଗର। ଏହା “ସିଲ୍କ ସିଟି” (ରେଶମ ନଗରୀ) ଭାବରେ ପରିଚିତ କାରଣ ଏଠାକାର ବେରହମ୍ପୁର ପାଟ (ସିଲ୍କ) ଶାଢୀ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ହାତରେ ବୁଣା ଶାଢୀରେ ଅନନ୍ୟ ଡିଜାଇନ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ବ୍ରାସ ଧାତୁ କାମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା। ଗଞ୍ଜାମର ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ହେଉଛି କେଉଦା ରୁହ (ଅତର) ଉତ୍ପାଦନ। ଗୋପାଳପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁତାୟତ କେଉଦା ଫୁଲ ଚାଷ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଆତର ବ୍ୟବସାୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। “ଗଞ୍ଜାମ କେଉଦା ରୁହ” ଭାରତର ଏକ ଭୌଗଳିକ ସୂଚକ (GI) ଚିହ୍ନ ପ୍ରାପ୍ତ ଉତ୍ପାଦ। ଗୋପାଳପୁର ବନ୍ଦର ଏବଂ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଶିଳ୍ପ ଅଞ୍ଚଳ ଜିଲ୍ଲା ଅର୍ଥନୀତିରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।Berhampur is the largest city in Ganjam district and one of Odisha’s major urban centers. It is popularly known as the “Silk City” because its Berhampuri Patta (silk) sarees are famous throughout India. These handwoven sarees feature unique designs and vibrant colors. The city is also known for its brass metalwork. A key contributor to Ganjam’s economy is the production of Kewda Rooh (essential extract). The Gopalpur area has extensive Kewda flower cultivation, and its fragrant extract is used in the perfume industry. “Ganjam Kewda Rooh” has received a Geographical Indication (GI) tag. The Gopalpur port and nearby industrial zones play a vital role in the district’s economic activities.
ଗଞ୍ଜାମର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିTraditional Cuisine of Ganjam
ଗଞ୍ଜାମର ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଦ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଭାବର ଏକ ଅପୂର୍ବ ମିଶ୍ରଣ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ସହର ତାହାର ରାସ୍ତା ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାକାର ପୋଡ଼ିଙ୍ଗ (ଦହି ବାଡ଼ା), ଆଳୁ ଦମ, ବରଗା, ଚକୁଳି ପିଠା, ଏବଂ ଘାଗି ନାଡୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଜା ମାଛ ଏବଂ କଙ୍କଡ଼ା ଖାଦ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ। ଗଞ୍ଜାମର ମିଠା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ — ଖଜୁର ଗଜା, ଚେନା ପୋଡ଼ା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପିଠା ଏଠାକାର ମିଠା ପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଚା ଏବଂ ବିସ୍କୁଟ ସହ ବ୍ରହ୍ମପୁରର ସକାଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋରମ। ଜିଲ୍ଲାରେ କେଉଦା ଶରବତ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ପ୍ରସିଦ୍ଧ — ଏହା କେଉଦା ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।Ganjam’s cuisine is a delightful blend of Odia flavors with South Indian influences. Berhampur city is especially renowned for its street food. The local Podi Dingu (curd vada), Aloo Dum, Bara, Chakuli Pitha, and Guguni are iconic. Coastal areas feature fresh fish and crab as dietary staples. Ganjam’s sweets are equally notable — Khajuri Gaja, Chhena Poda, and various Pitha (traditional cakes) attract sweet lovers. The morning tea and biscuit culture of Berhampur is charming. The district is also known for Kewda Sharbat — a fragrant drink made from the essence of Kewda flowers.
ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ଶିଳ୍ପEconomy and Industry
ଗଞ୍ଜାମର ଅର୍ଥନୀତି କୃଷି, ମାଛ ଚାଷ, ହାତକାମ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର। କୃଷି ମୁଖ୍ୟତଃ ଧାନ, ମାଗ, ଏବଂ କେଉଦା ଚାଷ। ଚିଲିକା ହ୍ରଦରେ ମାଛ ଚାଷ ଏବଂ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଚାଷ ଅର୍ଥନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ। ବେରହମ୍ପୁର ପାଟ ଶାଢୀ ବୁଣିବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଶିଳ୍ପ ଯାହା ହଜାର ହଜାର ପରିବାରଙ୍କୁ ଜୀବିକା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଗୋପାଳପୁର ବନ୍ଦର ବର୍ତ୍ତମାନ ବିକାଶଶୀଳ ଏବଂ ଏହା ଜିଲ୍ଲା ତଥା ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥନୈତିକ ଗତିବିଧିରେ ସହାୟକ। ଜିଲ୍ଲାରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷୁଦ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଶିଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି। ପର୍ଯ୍ୟଟନ ମଧ୍ୟ ଏକ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଆୟର ଉତ୍ସ — ଗୋପାଳପୁର ବେଳାଭୂମି, ଚିଲିକା ହ୍ରଦ, ଏବଂ ଅଲିଭ ରିଡଲୀ କଇଁଛ ଦର୍ଶନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ହଜାର ହଜାର ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।Ganjam’s economy relies on agriculture, fishing, handicrafts, and trade. Major crops include rice, pulses, and Kewda flowers. Fishing and shrimp farming in Chilika Lake are significant economic activities. Berhampuri Patta silk saree weaving is a traditional industry employing thousands of families. The Gopalpur port is currently developing and supports economic activities of the district and state. Various small and medium industries have also emerged. Tourism is a growing revenue source — Gopalpur Beach, Chilika Lake, and Olive Ridley turtle nesting attract thousands of visitors each year.
ଯାତାୟତ ଏବଂ ସଂଯୋଗHow to Reach Ganjam
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଗ ସହ ରେଳ, ରାସ୍ତା ଏବଂ ବାୟୁ ମାର୍ଗରେ ସୁସଂଯୁକ୍ତ। ବ୍ରହ୍ମପୁର ରେଳ ଷ୍ଟେସନ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ରେଳପଥ ଉପରେ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଜଂକ୍ସନ ଯାହା କୋଲକାତା, ଚେନ୍ନାଇ, ହାଇଦ୍ରାବାଦ ଏବଂ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସହ ସିଧା ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଜାତୀୟ ରାଜପଥ ୧୬ (NH-16) ଜିଲ୍ଲା ଦେଇ ଯାଇଛି। ନିକଟତମ ବିମାନ ବନ୍ଦର ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ଅନ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବିମାନ ବନ୍ଦର (୧୬୦ କିମି)। ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା ବନ୍ଦାର ଅଛି ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଧୁନିକୀକରଣ ହେଉଛି।Ganjam district is well connected to the rest of India by rail, road, and air. Berhampur railway station is a major junction on the South Eastern Railway line, providing direct connectivity to Kolkata, Chennai, Hyderabad, and Bhubaneswar. National Highway 16 (NH-16) passes through the district. The nearest airport is Biju Patnaik International Airport in Bhubaneswar (160 km). Gopalpur has an old port that is currently being modernized.
ଉପସଂହାରConclusion
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ରତ୍ନ — ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ, ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, ଏବଂ ଆଧୁନିକ ବିକାଶର ଏକ ସୁନ୍ଦର ମିଶ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଲିଭ ରିଡଲୀ କଇଁଛଙ୍କ ବଂଶବିସ୍ତାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦଣ୍ଡ ନାଟରୁ ରେଶମ ଶାଢୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ — ଗଞ୍ଜାମ ପ୍ରତି ପାହାଡ଼, ପ୍ରତି ନଦୀ, ପ୍ରତି ମନ୍ଦିରରେ ଏକ କାହାଣୀ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି। ଏହା କେବଳ ଏକ ଜିଲ୍ଲା ନୁହେଁ — ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଆତ୍ମାର ଏକ ଝଲକ।Ganjam district is a unique jewel of Odisha — where ancient history, natural beauty, cultural heritage, and modern development converge in a beautiful mosaic. From Ashoka’s rock edicts to Olive Ridley turtle nesting, from Danda Nata to silk sarees — every hill, every river, every temple hides a story. It is not just a district — it is a reflection of Odisha’s very soul.