ମାଟି ଯାହା ଭୁଲିନାହିଁ: ୨୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୯ର ଆମ୍କୋ-ସିମ୍କୋ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡThe Soil That Remembered: The Amko-Simko Massacre of 25 April 1939
ଯେତେବେଳେ ଏକ ଜାତିକୁ ସେମାନଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷରୁ — ଭୂମି, ଅଧିକାର, ସମ୍ମାନ — ଧିକାରର ଧାରକୁ ଠେଲିଦିଆଯାଏ, ଇତିହାସ ସେହି କ୍ଷଣକୁ ଭୁଲିପାରେ ନାହିଁ। ୨୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୯ ଦିନ, ସିମ୍କୋ ଗାଁର ମାଟି ଦରିଦ୍ର ଆଦିବାସୀଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା ଯେଉଁମାନେ ଲଢ଼ିବାକୁ ନୁହେଁ, ନିଜର କଥା ଶୁଣାଇବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ତା’ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା ତାହା ନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ। ତାହା ଥିଲା ଗୁଳି।When a people are pushed to the edge of everything they have ever known — their land, their rights, their dignity — history remembers the moment they refused to fall silent. On 25 April 1939, the earth at Simko village in what is now Sundargarh district of Odisha drank the blood of dozens of tribal people who had gathered not to fight, but to be heard. What followed was not justice. It was gunfire.
୧. ଅଗ୍ନି ପୂର୍ବର ଭୂମିI. The Land Before the Fire
ଆମ୍କୋ-ସିମ୍କୋକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବାକୁ ପଡିବ ଗଙ୍ଗପୁରର ମୁଣ୍ଡାମାନେ କଣ ହଜାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କାହାର ସମ୍ପତ୍ତିରେ ପଶିଥିବା ଭାଗଚାଷା ନୁହଁନ୍ତି। ସେମାନେ ଥିଲେ ମୂଳ ବାସିନ୍ଦା, ସେହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଯାହାର ଭୂମି ଉପରେ ଦାବି ପିଢ଼ି ଧରି ଚାଲିଆସିଥିଲା — ଖୁଣ୍ଟକାଟି ଅଧିକାର ପ୍ରଣାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଭୂମି, ଜଳ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ସାମୂହିକ ମାଲିକାନା। ମୁଣ୍ଡାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଭୂମି କେବଳ ଏକ ବସ୍ତୁ ନଥିଲା। ତାହା ଥିଲା ଉତ୍ତରାଧିକାର। ତାହା ଥିଲା ସ୍ମୃତି। ତାହା ଥିଲା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି।To understand Amko-Simko, you must first understand what the Mundas of Gangpur had lost — slowly, systematically, over decades. These were not tenants who had wandered onto someone else’s property. They were original settlers, communities whose claim to the land stretched back generations, woven into the very soil through the system of Khuntkatti rights — customary collective ownership that defined not just livelihood but identity. For the Mundas, the land was not a commodity. It was inheritance. It was memory. It was belonging.
ଏବଂ ତା’ପରେ, ଗୋଟିଏ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ସମୟରେ, ଏହା ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଛଡାଇ ନିଆଗଲା।And then, one assessment at a time, it was taken from them.
ଗଙ୍ଗପୁରରେ ରାଜସ୍ୱ ଦାବି ଧୀରେ ଧୀରେ ବଢ଼ିନଥିଲା। ତାହା ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା:The revenue demands on Gangpur did not rise gradually. They surged relentlessly:
- ୧୮୬୫:1865: ରାଜସ୍ୱ ₹୫,୨୦୦ରେ ସ୍ଥିରRevenue fixed at ₹5,200
- ୧୯୦୦:1900: ରାଜସ୍ୱ ₹୪୭,୦୦୦କୁ ବୃଦ୍ଧିRevenue raised to ₹47,000 — nearly ten times in 35 years
- ୧୯୧୧:1911: ପ୍ରଥମ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ₹୬୪,୧୫୭; ଖୁଣ୍ଟକାଟି ଅଧିକାର ସୀମିତFirst settlement ₹64,157; Khuntkatti rights restricted
- ୧୯୨୩-୨୪:1923-24: ନଉବାଡ଼ି ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ₹୧,୧୦,୧୫୭Naubadi settlement ₹1,10,157
- ୧୯୩୨:1932: ମୁଖାର୍ଜୀ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ₹୧,୪୯,୮୬୧Mukherjee settlement ₹1,49,861
- ୧୯୩୯:1939: ଦାବା ₹୨,୦୨,୨୭୩ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲାRevenue demand reached ₹2,02,273
୭୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ସମୟରେ ରାଜସ୍ୱ ଭାର ପ୍ରାୟ ୪,୦୦୦ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ପ୍ରଣାଳୀ ବେଠି (ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶ୍ରମ) ଏବଂ ବେଗାରୀ (ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସେବା) ଲାଗୁ କରିଥିଲା।In less than 75 years, the revenue burden increased by nearly 4,000 percent. The system imposed Bethi (forced labor) and Begari (compulsory service), turning free people into unwilling instruments of an administration that owed them nothing.
୨. ଯେଉଁ ଲୋକ ନୀରବ ରହିବାକୁ ମନା କଲେII. The Man Who Refused to Be Silent
ଏହି ବୃଦ୍ଧିମାନ ଅନ୍ୟାୟର ଜଗତରେ ଆସିଥିଲେ ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା। ୨୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୮୯୩ରେ ବରତୋଲିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ରାଞ୍ଚିରେ ପଢ଼ିଥିଲେ, ୧୯୧୭ରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଫ୍ରାନ୍ସରେ ସେବା କରିଥିଲେ। ସେ ଜୁଲାଇ ୧୯୧୯ରେ ବରତୋଲିକୁ ଫେରିଥିଲେ — ଜଣେ ସୈନିକ ଯିଏ ଏପରି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଯାହା ପରେ ତା’ଙ୍କ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ବନ୍ଦୁକ ଘୁଞ୍ଚାଇବ।Into this world came Nirmal Munda — born on 25 April 1893 at Bartoli, he studied at GEL Church High School in Ranchi, joined the British Indian Army in 1917, and served in France during WWI. He returned in July 1919 — a soldier who had fought for an empire that would later turn its guns on his own people.
୧୯୩୬-୩୭ ସୁଦ୍ଧା, ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା ଜୟପାଳ ସିଂହଙ୍କ ସହାୟତାରେ ରାଜସ୍ୱ ମାଫ୍ ଏବଂ ଖୁଣ୍ଟକାଟି ଅଧିକାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଆବେଦନ କଲେ। ଅଣଦେଖା ହେବା ପରେ, ଏହା ଖଜଣା ଅଦାବିରୋଧୀ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ହୋଇଗଲା।By 1936-37, Nirmal Munda began appealing for remission of revenue and restoration of Khuntkatti rights. When ignored, the movement became a no-rent campaign that spread village to village.
୩. ଶେଷ ସକାଳIII. The Last Morning
୯ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୩୯ରେ ଗଙ୍ଗପୁରର ରାଜମାତାଙ୍କୁ ଦାବିନାମା ଦାଖଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ସିମ୍କୋରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ କୁହାଗଲା। ଶହ ଶହ ପୁରୁଷ, ମହିଳା ଏବଂ ଶିଶୁ ୨୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୯ ଦିନ ସିମ୍କୋକୁ ଚାଲିଥିଲେ ବିଶ୍ୱାସ କରି ଯେ ନ୍ୟାୟ ଆସିବ। ସେମାନେ ଗୁଳି ଆଡକୁ ଚାଲୁଥିଲେ।On 9 February 1939, a petition was submitted to the Regent Rani of Gangpur. The tribal people were told to gather at Simko. Hundreds of men, women, and children walked to Simko on 25 April 1939 believing they were walking toward justice. They were walking into gunfire.
୪. “ମୁଁ ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା”IV. “I Am Nirmal Munda”
ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ମାର୍ଗର୍ ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ମାଗିଲେ। ତା’ପରେ ଯାହା ଘଟିଲା ତାହା ବଦ୍ଧାଳୀର ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ଷଣ:Lt. Marger asked for Nirmal Munda. What happened next is perhaps the most powerful moment in the history of tribal resistance in Odisha:
ଭିଡ଼ରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ନିଜକୁ ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ।Everyone in the crowd identified themselves as Nirmal Munda.
ଏହା ଶହ ଶହ ଲୋକ କହୁଥିବା ସମାନ: ଆମ ନେତା ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତେବେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇଯିବେ। ଏହା ଥିଲା ଏକତା ଯାହା ମାଂସରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏକତା ଗୁଳି ବିରୋଧରେ କୌଣସି ଢାଲ ନୁହେଁ।It was hundreds of people saying: You want our leader? Then take all of us. It was solidarity made flesh. But solidarity is no shield against bullets.
ସୈନ୍ୟମାନେ ଭିଡ଼ ଉପରେ ଗୁଳି ଚଳାଇଲେ।The troops opened fire on the assembled crowd.
୫. ସେହି ସଂଖ୍ୟାV. The Numbers
| ଉତ୍ସSource | ନିହତKilled | ଆହତInjured |
|---|---|---|
| ସ୍ମୃତି ଫଳକMemorial Stone | 52 | 82 |
| ସାଧାରଣ ରେକର୍ଡCommon Record | 49 | ଅନେକMany |
| ସରକାରୀ ଆକଳନGovernment Figures | 39 | 50 |
| ଅଣଦାପତ୍ତି ଖବରUnofficial Accounts | ~50 | ~100 |
ସବୁଠାରୁ ସତ୍ୟ କହିବାର ଉପାୟ: ଦରିଦ୍ର ଆଦିବାସୀ ନିହତ ଏବଂ ଅନେକ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ସଠିକ୍ ଗଣନା କେବେବି ଜଣାପଡିବ ନାହିଁ।The most honest statement: dozens of tribal people were killed and scores more injured. The exact count will likely never be known.
୬. ପରିଣାମVI. The Aftermath
ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଆଠ ବର୍ଷ ଜେଲରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୧୯୪୭ରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ୧୯୫୭ରେ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲେ। ୧୯୭୨ରେ ତାମ୍ରପତ୍ର ପୁରସ୍କାର ପାଇଲେ। ୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୩ରେ ପରଲୋକ ଗମନ କଲେ।Nirmal Munda was imprisoned for nearly eight years. Released in 1947. Elected to Odisha State Assembly in 1957. Awarded Tamra Patra in 1972. Passed away on 2 February 1973.
୭. ଗଣନାର ପ୍ରଶ୍ନVII. A Question of What Counts
ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ଏହାକୁ “କେବଳ କୃଷି ଆନ୍ଦୋଳନ” କହେ। ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏହାକୁ ବ୍ରିଟିଶ-ବିରୋଧୀ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ଅଧିକାର ଇତିହାସର ଅଂଶ ବୋଲି ବିବେଚନା କରେ। ଏହା କାହାର ସଂଗ୍ରାମ ଗଣନା କରାଯାଏ ତାହାର ପ୍ରଶ୍ନ।Official records classify it as “purely agrarian.” The community places it firmly within anti-colonial and tribal-rights history. This is not a semantic debate. It is a question of whose struggle counts.
୮. ଭୂମି ଏପରି ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖେVIII. The Land Still Remembers
ପ୍ରତି ବର୍ଷ ୨୫ ଏପ୍ରିଲ୍ ଦିନ ଲୋକମାନେ ଆମ୍କୋ-ସିମ୍କୋରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଆମ୍କୋ-ସିମ୍କୋ କେବଳ ଏକ ସ୍ମାରକ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ: ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କୁ ଆମେ କଣ ଦେବା?Every year on 25 April, people gather at Amko-Simko. Amko-Simko is not just a monument. It is a question: What do we owe to the tribal communities who fought and died for rights the nation now claims to guarantee?
ସମୟରେଖାTimeline
- 1865 — ପ୍ରଥମ ରାଜସ୍ୱ ₹୫,୨୦୦First revenue assessment ₹5,200
- 1893 — ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡା ଜନ୍ମNirmal Munda born
- 1900 — ରାଜସ୍ୱ ₹୪୭,୦୦୦Revenue ₹47,000
- 1917-19 — ବ୍ରିଟିଶ ସେନାରେ ସେବାServed in British Indian Army, WWI
- 1936-37 — ଖଜଣା ଅଦାବିରୋଧୀ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଆରମ୍ଭNo-rent campaign begins
- 9 Feb 1939 — ରାଜମାତାଙ୍କୁ ଦାବିନାମାPetition to Regent Rani
- 25 Apr 1939 — ଆମ୍କୋ-ସିମ୍କୋ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡThe Amko-Simko Massacre
- 1947 — ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତReleased from prison
- 1957 — ବିଧାନ ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତElected to Odisha State Assembly
- 1972 — ତାମ୍ରପତ୍ର ପୁରସ୍କାରTamra Patra award
- 2 Feb 1973 — ନିର୍ମଳ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ପରଲୋକ ଗମନNirmal Munda passes away
“ମାଟି ଯେଉଁ ରକ୍ତ ପିଇଛି ତାହା ଭୁଲେନାହିଁ। ଆମ୍କୋ-ସିମ୍କୋ କେବଳ ଫାଇଲରେ ଏକ ନାମ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ କ୍ଷତ ଯାହା ଶୁଖିନାହିଁ — ଏବଂ ଜାତି ଶୁଣିବା ଶିଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଖିବ ନାହିଁ।”“The earth does not forget the blood it has drunk. Amko-Simko is not only a name in a file. It is a wound that has not yet healed — and it will not heal until the nation learns to listen.”
